Fotosessie met de verpleegkundigen.

De zondag voor dat we naar Bali vertrokken, zijn we nog een keer naar het ziekenhuis gegaan om de verpleegkundigen heel hartelijk te bedanken voor de goede zorgen voor Tiwi en de geweldige ondersteuning. Ik wist dat de groep verpleegkundigen waar ik het meest mee te maken had gehad, dan zou werken. We hadden een hele doos vol met donuts meegenomen. De Indonesiërs zijn gek op zoet en het liefst nog met chocola.

Op een gegeven moment vroeg ik ze, of het goed was als we een foto van hen zouden nemen. Fijn dat je tegenwoordig met je telefoon foto's kunt maken. Indonesiërs vinden het geweldig als er een foto van hen genomen wordt, hoewel het natuurlijk door hun verlegenheid (malu) vaak niet meevalt om te poseren.

Ook nu werd daar enorm enthousiast op gereageerd en ze lieten allemaal direct al het werk, waar ze mee bezig waren uit hun handen vallen en gingen de zusterkamer een klein beetje verbouwen. Besloten werd dat ik ook op de foto moest en dat dan de twee meest gezette dames op een krukje voor de anderen moesten zitten.

De foto hieronder is de eerste foto die we namen en je kunt duidelijk de verlegenheid van de zusters een beetje zien. Ook is duidelijk te zien hoe klein de Indonesiërs zijn, want die 2 achter mij zie je maar half terwijl ik toch zit.

De hoofdverpleegkundige die zo gezellig naast me zit, is een geweldige hoofdzuster en medisch heel goed onderlegd. De voorgaande dagen kon ze ook al niet van mijn armen afblijven, daar moest ze elke keer even over heen strijken. Het is echt een schat van een mens.

Omdat de foto niet gelukt was, want halve gezichten hebben we niets aan, nog maar 1 gemaakt.

Ook nu is nog duidelijk te zien dat ze nog niet helemaal ontdooid zijn en dus zeiden we: "nog 1 voor de zekerheid". De 2 dames achter mij hadden ondertussen ook een oplossing voor hun lengteprobleem gevonden. Ze zijn namelijk op de stijlen van de krukjes gaan staan.

En zie hieronder het geweldige resultaat. Je hebt dus 3 foto's nodig om ze een beetje op hun gemak te stellen. Maar zijn het niet stuk voor stuk geweldige meiden, ze zijn echt het prototype van de gewone Indonesiër: heel erg lief, zacht, vriendelijk en altijd vrolijk en goedlachs.

Terug uit Bali en alle deuren op slot.

We zijn gisteren weer uit Bali vertrokken en goed aangekomen in Bandung. Bali is toch duidelijk een ander Indonesisch eiland dan Java. Het eiland is veel rijker en de infrastructuur is er veel beter. Natuurlijk ook wel logisch met al die toeristen, hoewel die het de laatste tijd weer in grote getale laten af weten. Australië heeft sinds dat de Bali-bombers geëxecuteerd zijn, een negatief reisadvies voor heel Indonesië afgegeven. De Australiërs die hier zitten, worden van dag tot dag door de Australische ambassade op de hoogte gehouden. Wij hebben ook even gekeken of het wel verstandig was, maar we zaten in Sanur en niet in Kuta Beach (het Majorca van Bali). Daar waren ook de 2 vorige bommen. We hebben Kuta dan ook bewust gemeden.

Wel wordt ons voor heel Indonesië geadviseerd waakzaam te zijn en is men ook overal nog veel alerter dan voorheen. Als je nu in de buurt van een veel door blanken bezocht gebeuren (winkelcentra, hotels en restaurants) komt, dan wordt de auto van binnen en van buiten gecontroleerd. Gewoon een goede zaak.

We hebben een lekkere strandvakantie gehad, met veel lezen en sudoko puzzels. Het was er erg warm en toch zouden wij wel iets gewend moeten zijn. We hebben 1 dag een chauffeur met auto gehuurd en hebben alle bijzondere dingen bezocht. We zijn nog naar Marjan geweest, de Indonesië deskundige van mijn cursus ter voorbereiding op het verblijf in Indonesië. Ze heeft een schitterend huis aan zee en daar hebben we heel erg lekker Balinees gegeten. Marjan heeft 7 man personeel in dienst, dus we hebben fijn kunnen praten over al dat personeel en hoe er mee om te gaan.

Gisteren toen we thuis kwamen zat ons hek op slot en dat was raar, omdat Yayah er nog was. We hebben daar verder geen aandacht aangegeven, maar vanmorgen toen Agus terugkwam van Theo wegbrengen, moest hij aanbellen terwijl Yayah, Liliz en ik thuis waren. Nog niet echt over nagedacht, maar toen ik vanmiddag thuiskwam van boodschappen doen, moest Agus wederom de poort met de sleutel openen. Toen toch maar eens gevraagd waarom die deuren de hele tijd op slot zitten.

Nou dan krijg je het vraag en antwoord spelletje weer. Agus zei:"dat is beter Ibu" en ik vraag dan voor de 2de keer;" waarom Agus"? Hij weer:" 's middags kun je beter de deur op slot hebben, Ibu". Volgens mij zit die de hele dag op slot, dus nog maar een keer:" WAAROM, AGUS"? Ik zie wel de hele tijd aan zijn gezicht, dat ik iets heel moeilijks vraag en hij zich geen houding weet te geven. Er is dus duidelijk iets aan de hand.

Op dat moment komt Yayah aanlopen en zegt Agus opgelucht: " vraag het maar aan Yayah". Oké, ik richt mij naar Yayah en vraag waarom die deuren van ons voortdurend op slot zitten. Nou en daar kwam het verhaal: Bij onze achterburen is voor 2 dagen terug bezoek geweest van een achttal mannen, die duidelijk gewacht hadden totdat de eigenaresse ging joggen en de pembantu alleen thuis was om ongeveer 6 uur 's morgens. Ze hebben de pembantu gekneveld aan handen en voeten en haar mond dichtgeplakt, volgens Yayah. Sinds die tijd is Yayah heel erg bang en heeft ook PakHandi onze nachtwaker gezegd, dat ze alles op slot moet doen overdag. De mensen waar ingebroken is, zijn Chinezen, nou is dat weer een verhaal apart, want Chinezen zijn hier helemaal niet geliefd. Dus dat kan ook de achterliggende gedachte zijn.

Deze Chinezen hebben 2 enorme grote herdershonden en op de 1 of andere manier hebben ze die ook stil kunnen krijgen. Moslims houden helemaal niet van honden, want die zijn net zoals varkens onrein. De meeste zijn ook bang voor honden. Uit alles blijkt dus wel dat het een bijzonder verhaal is.

Toen Theo naar India was, heb ik hier ook iets vreemds meegemaakt. Ook 's morgens een man die maar aanhoudend bleef aanbellen, later op mijn hek ging timmeren met een steen of zoiets en maar Missis roepen.

Ik heb me schuil gehouden, maar had al wel tegen Theo gezegd de volgende keer dat ik alleen zou zijn, dan wil ik dat PakHandi hier ook overdag is.

Wat er nou allemaal gebeurd is, moeten we nog eens beter zien te achterhalen, maar ik heb begrepen dat de bewaking in de wijk is aangescherpt en dat men vaker een ronde gaat doen.

Ik woon nota bene 2 huizen van een hele hoge pief bij de politie vandaan. Om nou te zeggen dat ik bang ben dat valt wel mee, ook omtrent dit zullen we duidelijk meer waakzamer moeten zijn en niet direct het hek of de deuren open moeten doen.

Misschien er ook nog voor zorgen, dat er nog wat langer bewaking is 's morgens. We zullen het er vanavond nog maar eens over hebben. Hopelijk heeft Theo nog wat informatie van Gary kunnen vergaren, want die woont 1 straat verder op hier in de wijk.

Vakantie Bali.

Vanmorgen vertrekken we voor onze 25-jarige huwelijksreis naar Bali en volgende week maandag komen we weer terug. Vanaf dan hoop ik ook weer leuke verhalen op het blog te kunnen zetten.

Tiwi is vanmiddag om 12.35 uur overleden.

Tiwi is vanmiddag thuis in haar vertrouwde omgeving overleden. Maandag was ze opgenomen, nadat ze het thuis niet meer volhield met haar opgezette buik. Daarna heb ik dagelijks in het ziekenhuis gezeten om van alles te regelen. Elke dag ging Tiwi verder achteruit. Samen met de hulp van Denise hebben we een plan gemaakt en geprobeerd de dokter daarin mee te krijgen. Dit alles was heel erg frustrerend, omdat er 2 culturen tegenover elkaar zaten en dat botste nogal eens met de opvattingen over het eerlijk tegen de patiënt en de familie zeggen hoe de prognose was.
Elke dag werd er bloed geprikt het liefst zelfs 2x per dag, terwijl de uitkomst van tevoren te voorspellen was en er never nooit een verbetering kon plaatsvinden. Verder vonden er nog meer van dit soort onnodige onderzoeken en behandelingen plaats. Het erge ervan was, dat die alleen maar konden plaats vinden, omdat daar blanken waren die betaalden. Dus als je het probeert goed te doen, door haar lekker op een bed te laten liggen in een ziekenhuis, omringt met de nodige zorg, dan wordt dat teniet gedaan door al dit soort onnodige onderzoeken.
Donderdagmiddag kreeg ik te horen dat een andere dokter het zou overnemen, omdat de dokter die ze had buiten Bandung zou zijn. Dit was niet goed, want juist met deze dokter hadden we afspraken gemaakt. 's Avonds werd ik gebeld dat de nieuwe dokter graag 2 testen wilde doen, om te zien waardoor de kanker ontstaan was en of wij dat wilden betalen.
In mijn ogen volledig overbodig en alleen maar een extra belasting voor Tiwi. Dus mijn antwoord was negatief en ik heb direct aangegeven dat ik een gesprek wilde met de nieuwe dokter.
Vrijdagmiddag is Denise met mij mee naar het ziekenhuis gegaan en heeft ze Tiwi onderzocht en kwam toen tot de conclusie dat ze al aan het sterven was. Wij hebben de zusters verteld dat er alleen nog maar Tender, Love en Care mocht plaatsvinden, naast het geven van vochtafdrijvende medicijnen en eventueel pijnstillers. Ze begrepen ons volledig, maar de dokter was de baas. Ze zouden het doorgeven aan de dokter.
Toen ik 's avonds net weer thuis was, werd ik door dezelfde zuster weer gebeld, om te zeggen dat de dokter er om 20.00 uur zou zijn. Ze durfde duidelijk niet onze opmerkingen aan de dokter te vertellen.
Dus zijn Theo, Denise en ik tegen 20.00 uur naar het ziekenhuis getogen. Daar hebben we de dokter duidelijk gemaakt, dat ze moest ophouden met testen en onderzoeken omdat het toch geen enkele zin meer had. Ze zei dat als mensen in het ziekenhuis liggen, er altijd onderzoek moest plaatsvinden en daar waar het leven verlengd kon worden dit gedaan moest worden. Ze bevestigde nogmaals dat ze niets over de prognose van de patiënt mocht zeggen tegen de familie of de patiënt.
Na heel veel praten kwam ze met de oplossing dat ze tegen de man van Tiwi zou zeggen dat hij haar beter mee naar huis kon nemen. Omdat ze niet konden opereren en niet het vocht uit haar buik konden halen vanwege infectie gevaar en bloedingen. Ze zou dan nog wel medicijnen meegeven voor die buik. Wij stonden er ook op dat ze morfine kreeg, want ze had heel erg veel pijn. Nou via China, Australië en Amerika kwam ze in de buurt van Amsterdam terecht met het duidelijk maken aan de man van Tiwi, dat hij haar beter mee naar huis kon nemen. Het is normaal dat mensen naar huis gaan om daar te sterven, maar dat had hij toch nog niet echt begrepen bleek de volgende dag.
Vanmorgen om 6.30 uur werden we gebeld door haar zoon, dat ze Tiwi naar huis wilden halen, maar dat ik haar man maar even in het ziekenhuis moest bellen. Toen ik hem belde vertelde hij, dat Tiwi niet naar huis kon, omdat de administratie gesloten was en dat die pas morgen om 10.00 uur open zou gaan. Ik heb nog even met een zuster gesproken, maar begreep dat er niets anders op zat dan direct naar het ziekenhuis te gaan, want dit was gewoon te gek voor woorden.
Daar aangekomen hebben we gezegd dat we wel weer geld als een deposit wilden storten, maar dat zij er voor moesten zorgen dat er een ambulance kwam en dat Tiwi naar huis kon gaan. Jammer genoeg gaan er ontzettend veel deuren open, als blanken hier zeggen dat ze wel geld storten als deposit. Toen kon ineens van alles en hadden we het vrij snel allemaal geregeld, alleen bleek toen ineens dat de man van Tiwi zijn zoon van 23 jaar niet goed had ingelicht. De zoon wilde de dokter weer opnieuw spreken of er toch niet nog een alternatief was.
Dus het hele verhaal begon weer opnieuw. Gelukkig heeft de dokter hem aan de telefoon duidelijk gemaakt dat het niet uitmaakte of zijn moeder in het ziekenhuis zou liggen of thuis. Toen we ongeveer 3 uur in het ziekenhuis geweest waren vonden we het wel genoeg en hebben vader en zoon meegedeeld dat we alles geregeld hadden, dat Tiwi uit het ziekenhuis kon vertrekken met een ambulance als zij dat wilden. Ik wilde wel hebben dat ze ons op de hoogte hielden van hun beslissingen. Vader en zoon discussieerden over het wel of niet naar huis gaan van Tiwi en zoon vond dat de hele familie er over moest beslissen.
Om half twaalf belden ze mij dat Tiwi thuis was. We hebben Hans gebeld de man van Jutta, de vorige werkgever van Tiwi en zijn samen met hem naar Tiwi haar huis gegaan. Hij had Tiwi namelijk tot nog toe niet gezien. Toen we daar aankwamen lag Tiwi op een bed omringd met ontzettend veel mensen en religieuzen die allemaal uit de Koran aan het voorlezen waren. We zijn heel even gebleven en gezegd dat als er nog iets was wat we voor ze konden doen, dan moesten ze maar bellen.
Om iets voor 1 uur werd ik gebeld, dat Tiwi om 12.35 uur overleden was, dus vrij snel na ons vertrek.
Ongeveer 3 uur later is ze al begraven.

Kreeg net het volgende smsje en dat doet je toch wel wat:

Misis I just wanna say thank you very much, for all your attention, all suport and all your money, for pay all medication in hospital, kami sekeluarga (wij de hele familie) mengucapkan (spreken)banyak terima kasih (heel veel dank), your the great BOS on EARTH. Thank's a lot's. Misis Titia, Mister Theo.

Tiwi zal niet meer terug komen.

Maandag met de man van Tiwi een gesprek gehad. Hij zei dat Tiwi een operatie moest hebben en dat dat 26 miljoen(1950,-- euro) rupiah zou gaan kosten. Het zou 26 miljoen in het ene ziekenhuis zijn, waar ze nu onder behandeling was of 15 miljoen rupiah bij een ander ziekenhuis voor Indonesiers en dan krijgen ze 11 miljoen rupiah van één of andere instantie.
Hij had de status van Tiwi bij zich en ik had hem gevraagd of ik daar een kopie van mocht maken.

Later die middag heb ik de ingescande documenten naar Denise gestuurd. De Nederlandse internist die ik hier ook vorig jaar oktober gesproken had als voorbereiding naar Indonesië. Ik heb het zo druk gehad met allerlei andere dingen hier, dat ik Denise tot nu toe nog niet gesproken had. Wel veel over haar gehoord, want zij en haar man worden natuurlijk door veel expats geraadpleegd en zitten natuurlijk zelf ook gewoon in dat wereldje. Helaas golft ze niet.

Denise belde mij 's avonds op en zei dat het er heel slecht uit zag. Ze stelde voor om met de behandelende arts te gaan praten. Dat kwam goed uit want Tiwi had dinsdag een afspraak met deze dokter. Dus dinsdagmorgen heb ik gevraagd of wij (Denise en ik) mee mochten en met de dokter mochten praten. Dit was goed en dus zei ik, dat ik Tiwi bij haar huis zou komen ophalen.

Nou kan je met een auto niet de kampung inrijden, omdat die alleen maar toegangkelijk is via een heel klein gangetje. Dus daar aangekomen vraag je je dan af hoe nu verder. Ik weet helemaal niet wat wel mag en wat niet gebruikelijk is. Gelukkig komt er dan vaak wel een opmerking van Agus, waar ik uit op kan maken wat ik moet doen.
Hij stelde voor dat hij naar het huis van Tiwi zou lopen, om te zeggen dat we er waren. Na een tijdje kwam hij terug met achter hem aan een zeer slecht uitziende Tiwi, die helemaal geel was en heel erg vermagerd. Ze kon bijna niet lopen.

Daar achteraan alle vrouwen die op dat moment volgens mij in de kampung waren. Dit was zo indrukwekkend en dat heeft zo veel indruk op mij gemaakt, dat het nog steeds op mijn netvlies staat. Ze begeleiden haar allemaal naar de auto en binnen de kortste keren was mijn auto dubbeldik omringd met allemaal vrouwen.
Allemaal heel dankbaar en allemaal wilden ze een glimp van mij opvangen. Ook de zoon en de man van Tiwi wilden mee en dan krijg je een probleem waar ga ik zitten. Ik hoor namelijk niet naast een man te zitten, dus achteraf blijkt, dat ik eigenlijk bij Agus voorin had moeten zitten, maar ik wilde Tiwi eigenlijk zien om te kijken hoe erg ze er aan toe was. Dus ik ben bij haar en haar man achterin blijven zitten. Onderweg nog de stoel bijna in slaapstand gezet, want ze had een enorme dik opgezette buik, waar ze erg veel pijn aan had.

In het ziekenhuis hebben Denise en ik, nadat Denise ook even naar Tiwi gekeken had een gesprek aangevraagd met haar dokter. Beide dokters waren van mening dat het niet meer te genezen was en dat Tiwi eigenlijk al in een terminale fase verkeerde. Ook al was ze eerder naar de dokter gegaan, dan had het niets uitgemaakt, zelfs in Nederland niet. Deze vorm van leverkanker is niet te behandelen.
Nu is het gebruikelijk in Indonesië, dat er nooit tegen de patiënt gezegd wordt, dat ze dood gaan dus ook in dit geval niet. Wij hebben dat te respecteren. Nou heeft deze dokter wel tegen de man van Tiwi gezegd, dat opereren niet mogelijk was, maar blijkbaar is dat niet doorgedrongen, dus ik heb de dokter gevraagd het hem nog een keer te vertellen, want anders zou het zo lijken dat wij op het laatste moment toch niet wilden betalen.
Nadat de 2 doktoren het nog even over het ziektebeeld gehad hadden, heb ik de dokter gevraagd wat hij nu verder van plan was te doen. De dokter van Tiwi gaf haar 6 maanden, maar Denise denkt eerder in de richting van 3 maanden. Haar buik kon d.m.v. een punctie wat ontlast worden, maar het zou zeer snel weer zo opgezet zijn. Verder was het risico op een infectie enorm groot en dan zou het ook afgelopen zijn.
Daarna heb ik hem gevraagd wat hij ging doen, als ze ontzettend veel pijn zou krijgen en gelukkig nam hij toen het woord morfine in zijn mond. Al met al kwamen Denise en ik bij hem vandaan met zoiets van, gelukkig ze heeft in ieder geval een goede dokter naar westerse maatstaven, die zijn hier namelijk maar sporadisch, als ik Denise mag geloven.

Bij Tiwi aangekomen, kregen we allebei van die blikken van hoe is het met haar. Ze bleven maar doorvragen en Denise zei op een gegeven moment tegen mij: "Sorry ik moet het zeggen ik vind dit zo vreselijk". Toen hebben we Tiwi, haar man en de rest(ondertussen waren er een paar vriendinnen en familie gekomen) maar verteld, dat een operatie niet mogelijk was.
Dit was natuurlijk geen leuke boodschap en eigenlijk hadden we met de dokter afgesproken dat hij dat nog een keer weer tegen de man van Tiwi zou zeggen.
Gelijk daarna kwam de dokter dan ook om de man van Tiwi bij zich te roepen om het hem dan nog een keer te vertellen. Toen hij bij de dokter vandaan kwam zag ik aan hem, dat hij het nu allemaal wel begreep.
Nadat hij de familie ingelicht had, ben ik bij hem gaan zitten en toen zei hij tegen mij:" een operatie is niet mogelijk". Ik zei tegen hem dat Tiwi medicijnen zou krijgen en dat er eventueel iets met haar buik gedaan zou worden en dat wij dat allemaal zouden betalen. Nu klinkt dit raar, maar geloof me als er geen geld is, dan kun je het gewoon schudden. Bij binnenkomst in het ziekenhuis dien je eerst te betalen, voordat je verder mag.

Nadat er bloed geprikt was en een onderzoek bij Tiwi, heb ik nog even met de dokter gesproken en hij gaat nu volgende week een punctie doen, dan wordt ze dinsdag opgenomen en woensdag mag ze dan weer naar huis. Ik heb ook de familie aangeboden om vanaf nu haar naar het ziekenhuis te brengen en te halen. Ze kan lekker in onze auto liggen en dat is toch iets wat je op z'n minst moet doen.

Tiwi is 47 jaar, een pembantu met een eigen huisje, dat houdt in dat ze altijd heel erg hard gewerkt heeft en zeer goed met haar geld om is gegaan. Het is een bijzonder lieve vrouw, waardoor het nog veel moeilijker is om dit te accepteren. Zelfs beide doktoren hadden het er moeilijk mee en ik dacht altijd, dat die over dit soort dingen heel gemakkelijk heen zouden stappen, maar gelukkig ben ik er achter gekomen, dat dat ook gewoon mensen zijn. Deze 2 in ieder geval wel.